Szczepienie przeciw HPV w Norwegii. Bezpłatny Cervarix czy płatny Gardasil 9?
Uczniowie norweskich szkół otrzymują w 7. klasie bezpłatną szczepionkę przeciw HPV. Nie wszyscy rodzice wiedzą jednak, że w Norwegii można również wybrać płatny preparat Gardasil 9. Chroni on nie tylko przed typami wirusa związanymi z rozwojem nowotworów, ale także przed większością przypadków brodawek płciowych, czyli kondylomów.
Jedna dawka Gardasilu 9 kosztuje około 1700–1900 koron, a do pełnego szczepienia potrzebne są zazwyczaj dwie lub trzy dawki. Czym dokładnie różnią się dostępne preparaty? Czy Gardasil 9 można przyjąć później, po bezpłatnym szczepieniu szkolnym? I jak wygląda szczepienie dorosłych kobiet?
HPV dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn
HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, jest bardzo powszechny. Przenosi się przede wszystkim podczas bliskich kontaktów seksualnych. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko zakażenia, ale nie eliminuje go całkowicie, ponieważ wirus może znajdować się również na skórze wokół narządów płciowych.
Większość zakażeń HPV ustępuje samoistnie i nie powoduje objawów. Niektóre typy wirusa mogą jednak prowadzić do zmian przednowotworowych i nowotworów, między innymi raka:
- szyjki macicy,
- sromu i pochwy,
- odbytu,
- prącia,
- jamy ustnej i gardła.
HPV nie jest więc problemem dotyczącym wyłącznie kobiet. W Norwegii od 2018 roku szczepienie w 7. klasie oferowane jest zarówno dziewczętom, jak i chłopcom.
Bezpłatna szczepionka w norweskiej szkole
W norweskim programie szczepień dzieci i młodzieży, czyli barnevaksinasjonsprogrammet, stosowany jest obecnie preparat Cervarix.
Szczepienie organizuje zazwyczaj szkolna służba zdrowia – skolehelsetjenesten. Pierwsza dawka podawana jest zwykle w 7. klasie, kiedy dziecko ma około 12 lat. Druga podawana jest zazwyczaj po około sześciu miesiącach. Minimalny odstęp pomiędzy dawkami powinien wynosić pięć miesięcy.
Cervarix bezpośrednio chroni przed typami HPV 16 i 18, które należą do najważniejszych typów wirusa powodujących nowotwory. Folkehelseinstituttet podkreśla, że preparat zapewnia także ochronę krzyżową przed innymi onkogennymi typami HPV.
W 2025 roku norweskie władze zdecydowały, że Cervarix nadal będzie wykorzystywany w programie szczepień. Według oceny norweskich instytucji zarówno Cervarix, jak i Gardasil 9 zapewniają bardzo wysoką ogólną ochronę przed nowotworami związanymi z HPV.
Szczepienie oferowane w szkole jest dobrowolne i bezpłatne.
Co zrobić, jeśli dziecko nie zostało zaszczepione w 7. klasie?
Pominięcie szkolnego terminu nie musi oznaczać utraty prawa do bezpłatnego szczepienia.
Dzieci i młodzież, które nie otrzymały szczepionek przewidzianych w norweskim programie w odpowiednim czasie, mogą uzupełnić je do ukończenia 20 lat. W przypadku chłopców uzupełniające szczepienie przeciw HPV przysługuje osobom urodzonym w 2006 roku lub później.
W tej sprawie można skontaktować się z:
- pielęgniarką szkolną – helsesykepleier,
- lokalną helsestasjon for ungdom,
- miejskim punktem szczepień,
- lekarzem rodzinnym – fastlege.
Historię szczepień można sprawdzić po zalogowaniu się na Helsenorge. Informacje powinny znajdować się w krajowym rejestrze SYSVAK. Jeżeli dziecko było wcześniej szczepione w Polsce lub innym kraju, należy przekazać norweskiej służbie zdrowia dokumentację zawierającą nazwę preparatu i daty podania dawek.
Płatny Gardasil 9 – skąd cena około 1800 koron?
Rodzice mogą zdecydować się również na szczepionkę Gardasil 9, która jest dostępna w Norwegii poza bezpłatnym programem szkolnym.
Według aktualnego cennika cena samej dawki wynosi około 1713,60 NOK. Apteka może dodatkowo pobrać około 199 koron za wykonanie szczepienia. Niekiedy dochodzi także opłata za konsultację lub wystawienie recepty.
Około 1800–1900 koron to zatem koszt jednej dawki, a nie całego szczepienia.
Gardasil 9 jest dostępny na receptę. Można ją otrzymać od lekarza, a niektóre apteki pomagają w jej uzyskaniu w ramach usługi szczepienia. Przed rezerwacją wizyty warto sprawdzić, czy podana cena obejmuje:
- szczepionkę,
- wystawienie recepty,
- konsultację,
- podanie preparatu.
Cervarix i Gardasil 9 – czym się różnią?
Oba preparaty chronią przed HPV oraz nowotworami związanymi z tym wirusem. Główna różnica dotyczy liczby typów HPV objętych szczepionką oraz ochrony przed brodawkami płciowymi.
Norweski program szczepień koncentruje się przede wszystkim na zapobieganiu nowotworom i zmianom przednowotworowym. Gardasil 9 zapewnia dodatkowo ochronę przed typami wirusa odpowiedzialnymi za większość brodawek płciowych, ale trzeba zapłacić za niego samodzielnie.
Brodawki płciowe to kondylomy
Brodawki płciowe są nazywane także kłykcinami kończystymi lub kondylomami. Po norwesku używa się określeń kjønnsvorter i kondylomer, natomiast ich nazwa medyczna to condylomata acuminata.
Są to zmiany pojawiające się na skórze lub błonach śluzowych w okolicy narządów płciowych i odbytu. Mogą wystąpić zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Kondylomy najczęściej wywołują typy HPV 6 i 11. Odpowiadają one za około 90 procent brodawek płciowych. Należą do typów niskiego ryzyka – zwykle nie powodują nowotworów, ale mogą być uciążliwe, nawracać i wymagać leczenia.
Gardasil 9 obejmuje oba te typy wirusa. Cervarix ich nie obejmuje i nie ma wskazania do zapobiegania kondylomom.
Ile osób w Norwegii choruje na kondylomy?
Nie ma aktualnej i kompletnej liczby nowych przypadków kondylomów w Norwegii w poszczególnych latach.
Brodawki płciowe nie są publikowane w systemie MSIS w taki sam sposób jak chlamydia, rzeżączka czy kiła. Nie każda zakażona osoba ma widoczne zmiany, a część pacjentów nie zgłasza się do lekarza. Dane dotyczące wizyt i leczenia nie pokazywałyby więc rzeczywistej liczby zakażeń.
Dostępne norweskie i nordyckie szacunki wskazują jednak, że problem jest powszechny. FHI podaje, że około 11 procent kobiet w krajach nordyckich doświadcza brodawek płciowych w ciągu życia. Inne norweskie źródła medyczne szacują, że kondylomy przed ukończeniem 45 lat występują u około 10 procent kobiet i mężczyzn.
Nie oznacza to, że 10 procent mieszkańców Norwegii choruje w tej chwili. Jest to szacunkowe ryzyko wystąpienia kondylomów na pewnym etapie życia.
Norweskie badanie objęło 2,2 miliona osób
W 2023 roku opublikowano norweskie badanie rejestrowe dotyczące skuteczności czterowalentnej szczepionki przeciw HPV w zapobieganiu brodawkom odbytu i narządów płciowych. Analiza objęła około 2,2 miliona kobiet i mężczyzn urodzonych w latach 1975–2003. Wykorzystane dane pochodziły z okresu 2006–2016.
Badanie dotyczyło szczepionki obejmującej typy HPV 6 i 11, a więc chroniącej przed kondylomami. Od 2009 do 2016 roku w norweskim programie dla dziewcząt stosowany był czterowalentny Gardasil. W 2017 roku zastąpiono go preparatem Cervarix.
Naukowcy stwierdzili, że szczepienie wykonane przed ukończeniem 14 lat zmniejszało prawdopodobieństwo pierwszego epizodu brodawek płciowych około pięciokrotnie. Odpowiadało to skuteczności wynoszącej około 80 procent.
Ochrona wyraźnie malała wraz z wiekiem rozpoczęcia szczepienia. W badaniu nie wykazano istotnej ochrony przed pierwszym epizodem kondylomów u kobiet, które przyjęły pierwszą dawkę dopiero po ukończeniu 20 lat.
Badacze zauważyli również spadek liczby przypadków wśród niezaszczepionych mężczyzn z młodszych roczników. Może to wskazywać na ochronę populacyjną: gdy mniej kobiet przenosi typy HPV powodujące kondylomy, zmniejsza się także ryzyko zakażenia ich partnerów.
Czy szczepionka leczy istniejące kondylomy?
Nie. Szczepionka przeciw HPV działa profilaktycznie – zapobiega nowym zakażeniom typami wirusa, z którymi organizm nie miał wcześniej kontaktu.
Nie usuwa istniejącego zakażenia HPV, nie leczy zmian w szyjce macicy ani brodawek, które już się pojawiły. Norweskie badanie wykazało również, że szczepienie wykonane po pierwszym epizodzie kondylomów nie zapewniało ochrony przed ich kolejnym epizodem.
Nie oznacza to, że osoba, która miała kontakt z jednym typem HPV, nie może skorzystać ze szczepienia. Preparat może nadal zapewnić ochronę przed pozostałymi typami wirusa. Decyzję w takiej sytuacji należy jednak omówić z lekarzem.
Czy Gardasil 9 można przyjąć później, po Cervarixie?
Późniejsze przyjęcie Gardasilu 9 po wcześniejszym szczepieniu Cervarixem jest możliwe, ale nie należy traktować jednej dawki Gardasilu jako prostego „dodatku przeciw brodawkom”.
Osoba, która ukończyła cykl szczepienia Cervarixem i chce rozszerzyć ochronę o typy HPV powodujące kondylomy, powinna skonsultować się z lekarzem lub punktem szczepień. Personel medyczny musi ocenić wcześniejsze dawki, wiek i stan zdrowia oraz ustalić właściwy schemat.
Szczepienie daje najlepszą ochronę przed pierwszym kontaktem z wirusem. Można zdecydować się na Gardasil 9 później, ale odkładanie szczepienia może zmniejszyć jego korzyść w zapobieganiu kondylomom.
Jeżeli rodzicom od początku zależy również na ochronie dziecka przed brodawkami płciowymi, najlepiej omówić wybór Gardasilu 9 przed rozpoczęciem szkolnego cyklu Cervarixu.
Ile dawek Gardasilu 9 jest potrzebnych?
Liczba dawek zależy przede wszystkim od wieku w chwili rozpoczęcia szczepienia:
- osoby w wieku od 9 do 14 lat otrzymują zazwyczaj dwie dawki;
- osoby rozpoczynające szczepienie po ukończeniu 15 lat otrzymują zazwyczaj trzy dawki;
- osobom z obniżoną odpornością mogą być zalecane trzy dawki niezależnie od wieku.
Przy cenie około 1713,60 NOK za preparat i około 199 NOK za jego podanie orientacyjny koszt wynosi:
- około 3825 NOK za dwie dawki,
- około 5740 NOK za trzy dawki.
Do tej kwoty może dojść koszt recepty lub konsultacji. Ceny mogą się różnić pomiędzy aptekami i prywatnymi przychodniami.
Jaka szczepionka jest dostępna dla dorosłych kobiet?
Dorosłe kobiety w Norwegii mogą zaszczepić się przede wszystkim preparatem Gardasil 9. Szczepionka jest dostępna na receptę i zazwyczaj trzeba zapłacić za nią samodzielnie.
Kobieta rozpoczynająca szczepienie po ukończeniu 15 lat otrzymuje zwykle trzy dawki. W przypadku Gardasilu 9 stosuje się schemat 0, 2 i 6 miesięcy, o ile lekarz nie zaleci inaczej. Pełny cykl razem z podaniem szczepionek kosztuje obecnie około 5700 koron. Dodatkowo może zostać naliczona opłata za receptę lub konsultację.
Szczepienie może przynieść korzyść również kobiecie, która rozpoczęła już życie seksualne. Wcześniejszy kontakt z jednym typem HPV nie oznacza, że doszło do zakażenia wszystkimi dziewięcioma typami objętymi Gardasilem 9. Ochrona jest jednak największa przed pierwszym kontaktem z wirusem.
Szczepionka nie usuwa istniejącego zakażenia, nie leczy nieprawidłowych zmian w szyjce macicy i nie powoduje zniknięcia istniejących kondylomów.
Rozpoczęcie lub kontynuację cyklu szczepienia w czasie ciąży należy omówić z lekarzem. Zazwyczaj pozostałe dawki odkłada się do czasu zakończenia ciąży. Gardasil 9 może być stosowany podczas karmienia piersią, ale indywidualną decyzję również warto skonsultować z personelem medycznym.
Szczepienie nie zastępuje badań szyjki macicy
Zaszczepione kobiety nadal powinny uczestniczyć w norweskim programie profilaktyki raka szyjki macicy – Livmorhalsprogrammet.
Żadna szczepionka nie chroni przed wszystkimi typami HPV, które mogą prowadzić do rozwoju nowotworu. Gardasil 9 znacząco zmniejsza ryzyko, ale nie eliminuje go całkowicie. Dlatego należy reagować na zaproszenia na badania przesiewowe także po przyjęciu pełnego cyklu szczepienia.
Dotyczy to również kobiet zaszczepionych w dzieciństwie oraz tych, które przyjęły Gardasil 9 prywatnie jako osoby dorosłe.
Czy szczepienia przeciw HPV są bezpieczne?
Szczepionki przeciw HPV nie zawierają żywego wirusa, dlatego nie mogą spowodować zakażenia HPV.
Najczęściej zgłaszane działania niepożądane są łagodne i krótkotrwałe. Należą do nich:
- ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia,
- ból głowy,
- zmęczenie,
- lekka gorączka,
- nudności,
- zawroty głowy.
U nastolatków po zastrzyku może zdarzyć się omdlenie, dlatego po szczepieniu pozostają oni zwykle przez około 15 minut pod obserwacją. Poważne reakcje alergiczne są bardzo rzadkie.
Cervarix czy Gardasil 9 – co wybrać?
Bezpłatny Cervarix nie jest „gorszą szczepionką na raka”. Według norweskich instytucji zapewnia bardzo wysoką ochronę przed nowotworami związanymi z HPV i właśnie dlatego nadal jest stosowany w krajowym programie.
Gardasil 9 obejmuje więcej typów HPV, a dodatkowo chroni przed typami 6 i 11 odpowiedzialnymi za większość kondylomów. Jest jednak odpłatny, a pełny cykl może kosztować od około 3800 do prawie 6000 koron.
Przed podjęciem decyzji warto ustalić:
- czy dziecko lub osoba dorosła była już szczepiona przeciw HPV;
- jaki preparat został wcześniej podany;
- ile dawek przyjęto;
- czy zależy nam także na ochronie przed kondylomami;
- jaki schemat zaleci lekarz po wcześniejszym szczepieniu innym preparatem.
Najważniejsze jest, aby nie odkładać decyzji bez końca. Szczepionki przeciw HPV działają najskuteczniej wtedy, gdy zostaną podane przed pierwszym kontaktem z wirusem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji medycznej.
Źródła
- Folkehelseinstituttet: szczepionka przeciw HPV w programie szczepień dzieci
- FHI: pytania i odpowiedzi dotyczące szczepienia przeciw HPV
- FHI: schematy szczepień przeciw HPV
- FHI: Cervarix pozostaje w norweskim programie szczepień
- Helsenorge: HPV i programie szczepień dzieci
- Helsenorge: uzupełnianie bezpłatnych szczepień do 20. roku życia
- FHI: badanie dotyczące brodawek płciowych w Norwegii
- „Vaccine”: norweskie badanie rejestrowe obejmujące 2,2 miliona osób
- Felleskatalogen: Gardasil 9 – cena i informacje o preparacie
- Apotek 1: ceny szczepionek i usługi szczepienia
- Helsenorge: działanie i możliwe działania niepożądane szczepionek
- Kreftforeningen: HPV, szczepienia i nowotwory
- Sex og samfunn: brodawki płciowe i kondylomy
- NHI: częstość występowania kondylomów
