Praca na część etatu – po norwesku „deltid” – jest w Norwegii bardzo popularna, szczególnie w handlu, gastronomii, sprzątaniu, szkołach, przedszkolach oraz sektorze zdrowia i opieki. Teraz norweskie przepisy dotyczące dodatkowych godzin przepracowanych przez osoby zatrudnione na niepełnym etacie znalazły się pod lupą. Powód? Europejskie wyroki wskazujące, że obecny system może dyskryminować pracowników zatrudnionych na deltid.
I sprawa może dotyczyć ogromnej liczby osób mieszkających i pracujących w Norwegii.
Deltid i dodatkowe godziny – jak wygląda to obecnie?
Wyobraźmy sobie prostą sytuację.
Masz umowę na 50 proc. etatu, czyli około połowę normalnego czasu pracy.
W jednym tygodniu szef prosi Cię jednak o kilka dodatkowych zmian.
Pracujesz więcej niż wynika z Twojej umowy, ale nadal nie przekraczasz normalnego pełnego czasu pracy.
Czy są to nadgodziny?
Według obecnych norweskich zasad – zasadniczo nie.
Takie godziny określa się najczęściej jako merarbeid, czyli dodatkową pracę wykonywaną ponad wymiar zapisany w umowie, ale jeszcze w granicach normalnego czasu pracy dla pełnego etatu.
Dopiero po przekroczeniu ustawowego limitu normalnego czasu pracy pojawia się overtid, czyli nadgodziny w rozumieniu arbeidsmiljøloven.
To właśnie ten system został zakwestionowany.
Dlaczego pojawił się problem?
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej rozpatrywał sprawy dotyczące pracowników zatrudnionych na część etatu.
W dwóch ważnych orzeczeniach uznano, że sytuacja, w której pracownik zatrudniony na część etatu musi przepracować proporcjonalnie więcej godzin niż wynika z jego umowy, zanim zacznie otrzymywać dodatek za nadgodziny, może oznaczać nierówne traktowanie pracowników zatrudnionych na deltid.
Norwegia nie jest członkiem Unii Europejskiej, ale poprzez porozumienie EOG wiele regulacji europejskiego prawa pracy ma również znaczenie dla norweskiego prawa.
Dlatego norweski rząd rozpoczął analizę przepisów.
Przykład: pracujesz na 50 procent
Załóżmy, że osoba zatrudniona na pełny etat pracuje 37,5 godziny tygodniowo, a Ty masz umowę na 50 proc., czyli 18,75 godziny.
W danym tygodniu pracujesz:
25 godzin.
Oznacza to, że przepracowałaś 6,25 godziny więcej niż przewiduje Twoja umowa.
Obecnie te godziny nie muszą automatycznie oznaczać nadgodzin płatnych z dodatkiem. Najczęściej są traktowane jako merarbeid.
I właśnie tutaj pojawia się pytanie:
Dlaczego osoba zatrudniona na 50 proc. musi najpierw „dojść” do poziomu pełnego etatu, zanim zacznie otrzymywać wynagrodzenie za nadgodziny?
To jest sedno całej dyskusji.
Dwie sprawy w Norwegii dodatkowo skomplikowały sytuację
Problem przestał być czysto teoretyczny.
Wiosną 2026 roku w dwóch norweskich sprawach przed sądami pierwszej instancji pracownicy uzyskali korzystne rozstrzygnięcia dotyczące rekompensaty za dodatkową pracę wykonywaną ponad wymiar wynikający z umowy.
Wyroki nie były jeszcze prawomocne, ale zwiększyły presję na zmianę przepisów.
Rząd powołał specjalną grupę
Norweski rząd już w 2025 roku powołał grupę składającą się z przedstawicieli pracowników i pracodawców.
Jej zadaniem było znalezienie rozwiązania dotyczącego między innymi:
- dodatkowej pracy osób zatrudnionych na deltid,
- wynagrodzenia za merarbeid,
- momentu, od którego należy wypłacać dodatek za nadgodziny,
- prawa pracowników niepełnoetatowych do większej liczby godzin,
- zgodności norweskich przepisów z regulacjami EOG.
Raport został przekazany minister pracy Kjersti Stenseng 15 września 2026 roku.
Problem?
Przedstawiciele pracowników i pracodawców nie doszli do porozumienia.
Pracownicy i pracodawcy stoją po dwóch stronach barykady
Organizacje pracownicze argumentują, że obecny system dyskryminuje osoby pracujące na część etatu.
LO uważa, że pracownik zatrudniony na deltid nie powinien być wykorzystywany jako tańsze źródło elastycznej siły roboczej i że praca przekraczająca ustalony wymiar etatu powinna być odpowiednio rekompensowana.
Pracodawcy patrzą na sprawę inaczej.
NHO ostrzega między innymi przed sytuacją, w której osoba zatrudniona np. na 20 czy 50 proc. etatu otrzymywałaby dodatek za godziny, które dla pracownika zatrudnionego na pełny etat są zwykłymi godzinami pracy.
Organizacja wskazuje również, że zmiany mogą mieć duże konsekwencje finansowe i organizacyjne dla przedsiębiorstw.
Rząd idzie dalej. Do sprawy wchodzą eksperci
Brak porozumienia nie oznacza końca sprawy.
Wręcz przeciwnie.
25 września 2026 roku, czyli zaledwie kilka dni temu, minister pracy Kjersti Stenseng poinformowała, że dwóch ekspertów otrzymało zadanie przygotowania możliwych rozwiązań.
Ich zadaniem jest znalezienie systemu, który nie będzie dyskryminował pracowników zatrudnionych na część etatu, a jednocześnie będzie możliwy do zastosowania w norweskim rynku pracy.
Oznacza to jedno:
zmiany prawdopodobnie są przed nami, ale ich ostateczny kształt nie został jeszcze ustalony.
Czy osoba pracująca na deltid już teraz dostaje nadgodziny od pierwszej dodatkowej godziny?
Nie.
To chyba najważniejsza rzecz, którą warto podkreślić.
Na dzień 29 września 2026 roku nie wprowadzono ogólnej zasady mówiącej, że każda godzina przepracowana ponad Twój procent etatu automatycznie daje prawo do dodatku za nadgodziny.
Prace nad zmianą regulacji nadal trwają.
Jednocześnie sytuacja prawna nie jest już tak oczywista jak kilka lat temu. Wyroki europejskie, norweskie postępowania sądowe oraz działania rządu pokazują, że obecny system może zostać zmieniony.
Ale pracownicy na deltid już mają kilka ważnych praw
Niezależnie od trwającej dyskusji o nadgodzinach norweskie arbeidsmiljøloven już dziś daje pracownikom zatrudnionym na część etatu istotne uprawnienia.
Od 1 stycznia 2023 roku zasadą norweskiego prawa pracy jest, że pracownik powinien być zatrudniany przede wszystkim na pełny etat.
Jeżeli pracodawca chce zatrudnić kogoś na część etatu, powinien pisemnie udokumentować potrzebę zastosowania takiego rozwiązania i omówić ją z przedstawicielami pracowników.
To jednak nie wszystko.
Pracownik zatrudniony na część etatu może mieć również pierwszeństwo przy zwiększaniu etatu przed zatrudnieniem nowej osoby lub pracownika z firmy zewnętrznej.
Osoby zatrudnione na deltid mogą także mieć pierwszeństwo przy przydzielaniu dodatkowych zmian – ekstravakter – zanim pracodawca zatrudni lub wynajmie inną osobę do wykonania tej pracy.
Warunkiem jest między innymi posiadanie odpowiednich kwalifikacji i to, aby zwiększenie etatu nie powodowało istotnych problemów dla przedsiębiorstwa.
Pracujesz ciągle więcej niż masz w umowie? To też warto sprawdzić
Jest jeszcze jedna ważna kwestia.
Jeżeli formalnie jesteś zatrudniona np. na 40 lub 50 proc., ale przez dłuższy czas regularnie pracujesz znacznie więcej, warto sprawdzić, czy Twój faktyczny wymiar pracy odpowiada temu, co znajduje się w umowie.
Norweskie prawo przewiduje bowiem mechanizmy umożliwiające pracownikom zatrudnionym na część etatu dochodzenie większego wymiaru zatrudnienia, jeżeli rzeczywiście przez dłuższy okres regularnie wykonywali dodatkową pracę.
Dlatego warto zachowywać:
grafiki pracy, timelister, lønnsslipper, SMS-y od pracodawcy, wiadomości dotyczące ekstravakter oraz inne dokumenty pokazujące rzeczywistą liczbę przepracowanych godzin.
Co może się zmienić?
Jedną z rozważanych koncepcji jest odejście od obecnego systemu, w którym pracownik na deltid musi najpierw „wypełnić” brakujące godziny do pełnego czasu pracy.
Zmiana mogłaby oznaczać, że dodatkowa praca ponad wymiar wynikający z umowy będzie rekompensowana wcześniej niż obecnie.
Nie wiadomo jednak jeszcze:
od której dokładnie godziny należałby się dodatek, jaka byłaby jego wysokość, jakie wyjątki zostałyby wprowadzone ani jak nowe przepisy współgrałyby z istniejącymi tariffavtaler.
Dlatego informacje pojawiające się w mediach społecznościowych w stylu:
„Od teraz każdy na deltid dostaje overtid po przekroczeniu swojej umowy”
są obecnie zbyt daleko idącym uproszczeniem.
Deltid po norwesku – słowniczek
Jeżeli pracujesz w Norwegii, te pojęcia warto znać:
deltid – praca na część etatu
heltid – pełny etat
stillingsprosent – procent etatu
merarbeid – dodatkowa praca ponad wymiar wynikający z umowy
overtid – nadgodziny
overtidstillegg – dodatek za nadgodziny
ekstravakt – dodatkowa zmiana
fortrinnsrett – prawo pierwszeństwa
arbeidsavtale – umowa o pracę
timeliste – ewidencja godzin pracy
Co to oznacza dla Polaków pracujących w Norwegii?
Jeżeli masz umowę na 20, 40, 50 czy 80 proc. i często bierzesz dodatkowe zmiany, warto zainteresować się tą sprawą.
Ewentualna zmiana przepisów może mieć szczególne znaczenie dla osób pracujących w:
renhold, helse og omsorg, butikk, hotell, restaurant, barnehage, skole oraz innych branżach korzystających z dużej liczby pracowników na część etatu.
Na razie jednak warto oddzielić dwie rzeczy.
Debata o zmianie przepisów trwa.
Nowe ogólne zasady dotyczące wypłaty nadgodzin od momentu przekroczenia własnego procentu etatu jeszcze nie obowiązują.
A kurde.no będzie oczywiście śledzić temat, bo jeśli nowe zasady wejdą w życie, dla wielu pracowników w Norwegii mogą oznaczać bardzo konkretne pieniądze.
Źródła:
Norweski rząd – Arbeids- og inkluderingsdepartementet: raport dotyczący nadgodzin dla osób zatrudnionych na deltid, 15.09.2026
https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/arbeidsgruppe-om-overtid-for-deltidsansatte-ikke-omforent-om-losning/id3172625/
Norweski rząd – eksperci mają przygotować rozwiązania dotyczące dodatkowej pracy osób zatrudnionych na deltid, 25.09.2026
https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/eksperter-skal-utrede-kompensasjon-for-ekstraarbeid-for-deltidsansatte/id3173663/
Arbeidstilsynet – prawa pracowników zatrudnionych na część etatu
https://www.arbeidstilsynet.no/lonn-og-ansettelse/ansettelse/fortrinnsrett-til-utvidet-stilling-for-deltidsansatte/
Lovdata – arbeidsmiljøloven, § 14-1 b i § 14-3
https://lovdata.no/lov/2005-06-17-62/
