Szwecja wprowadza odpowiedzialność karną od 13 lat i nowe jednostki dla nieletnich
Przełomowa reforma szwedzkiego systemu sprawiedliwości
Szwecja przygotowuje jedną z najbardziej dyskutowanych reform prawa karnego w Europie. Zgodnie z planami rządu od 1 lipca 2026 roku mają rozpocząć działalność specjalne jednostki penitencjarne dla młodzieży, a wiek odpowiedzialności karnej za najpoważniejsze przestępstwa zostanie obniżony z 15 do 13 lat.
Zmiana ma charakter pilotażowy i będzie dotyczyć wyłącznie najcięższych czynów, takich jak zabójstwa czy poważne przestępstwa z użyciem przemocy.
Kto trafi do nowych placówek
Pierwszymi osadzonymi będą:
- nieletni w wieku 13–14 lat skazani za najpoważniejsze przestępstwa,
- młodzież 15–17 lat, która dotychczas trafiała do zamkniętych ośrodków resocjalizacyjnych.
Reforma oznacza więc częściowe przeniesienie młodych sprawców z systemu opieki społecznej do systemu penitencjarnego.
Jak będą działać nowe jednostki
Placówki mają funkcjonować jako oddzielne oddziały w istniejących więzieniach, całkowicie odseparowane od dorosłych osadzonych.
System ma łączyć funkcję izolacyjną z resocjalizacją poprzez:
- obowiązkową edukację,
- wsparcie psychologiczne i terapeutyczne,
- większą liczbę opiekunów,
- indywidualne programy readaptacyjne.
To model pośredni – między zakładem poprawczym a więzieniem.
Dlaczego Szwecja zmienia podejście
Reforma jest odpowiedzią na rosnący udział nieletnich w poważnych przestępstwach oraz wykorzystywanie dzieci przez gangi.
W debacie publicznej podkreśla się, że dotychczasowy system opiekuńczy nie dawał państwu wystarczających narzędzi reakcji w najpoważniejszych sprawach.
Jak było wcześniej
Do tej pory Szwecja była przykładem modelu opiekuńczego:
- dzieci poniżej 15 lat nie ponosiły odpowiedzialności karnej,
- sprawy trafiały do służb socjalnych,
- młodzież rzadko trafiała do więzień – zwykle do zamkniętych ośrodków wychowawczych.
Reforma oznacza wyraźne przesunięcie w stronę bardziej restrykcyjnej polityki karnej.
Porównanie systemów
🇸🇪 Szwecja (po reformie)
- odpowiedzialność karna od 13 lat (najcięższe przestępstwa),
- specjalne oddziały penitencjarne dla młodzieży.
🇳🇴 Norwegia
- odpowiedzialność karna od 15 lat,
- silny nacisk na mediację i resocjalizację,
- brak planów obniżenia wieku odpowiedzialności karnej.
🇵🇱 Polska
- odpowiedzialność karna zasadniczo od 17 lat,
- od 15 lat możliwe są wyroki jak dla dorosłych w najcięższych sprawach,
- dominują środki wychowawcze i zakłady poprawcze.
Kontrowersje wokół reformy
Eksperci wskazują na ryzyko pogorszenia zdrowia psychicznego młodych osadzonych oraz możliwy wzrost recydywy.
Zwolennicy reformy argumentują natomiast, że państwo musi reagować na najpoważniejsze przestępstwa niezależnie od wieku sprawcy.
Czy podobne zmiany mogą nastąpić w Norwegii
Na dziś jest to mało prawdopodobne.
Norweski system pozostaje jednym z najbardziej resocjalizacyjnych w Europie i nie ma politycznego konsensusu dla obniżenia wieku odpowiedzialności karnej.
Wnioski
Planowane zmiany w Szwecji pokazują wyraźny zwrot od modelu opiekuńczego w stronę większej odpowiedzialności karnej nieletnich.
Najbliższe lata pokażą, czy reforma ograniczy przestępczość młodzieży i czy stanie się inspiracją dla innych państw europejskich.
Bibliografia
Brå – Swedish National Council for Crime Prevention. (2025). Children under 15 who commit serious offences.
https://bra.se/english/publications/archive/2025-09-18-children-under-15-who-commit-serious-offences
Jareborg, N. (2004). Criminal Responsibility of Minors in Sweden. Revue Internationale de Droit Pénal.
https://droit.cairn.info/revue-internationale-de-droit-penal-2004-1-page-511
Reuters. (2025). Sweden to lower age of criminal responsibility as gangs use children.
https://www.reuters.com/world/sweden-lower-age-criminal-responsibility-gangs-use-children-hitmen-2025-09-09
Le Monde. (2026). Sweden lowers criminal responsibility to age 13.
https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/29/sweden-lowers-criminal-responsibility-to-age-13_6749913_4.html
Anadolu Agency. (2026). Sweden plans to lower age of criminal responsibility to 13 for serious crimes.
https://www.aa.com.tr/en/europe/sweden-plans-to-lower-age-of-criminal-responsibility-to-13-for-serious-crimes/3812703
Skandynawiainfo. (2026). Więzienia dla młodzieży w Szwecji od lipca 2026.
https://skandynawiainfo.pl/wiezienia-dla-mlodziezy-w-szwecji-od-lipca-2026/
